از خاکستری به سبز

تصور خیلیها این است که شهر سبز مجموعه ساختمانهایی است در میان تودههای درخت که هرچه این درختان انبوهتر باشد، شهر هم سبزتر است و با این فرضیات یک شهر کویری نمیتواند در زمره شهرهای سبز قرار گیرد. البته که چنین نیست و اساسا شهر سبز شاخصههایی دارد که یک شهر کویری نیز میتواند حائز آنها شود. لازم است که این شاخصهها عنوان شود تا تصور صرف فضای سبزی از شهر سبز نداشته باشیم و بدانیم که هم رامسر و هم یزد و هم لافت میتوانند با برنامههای جامع شهری، در زمره شهرهای سبز جهان قرار گیرند.

شهر سبز، شهر اكولوژیك، شهر پایدار و شهر سالم، همگى واژههایى برخاسته از دیدگاههاى مختلف اقتصادى، زیستمحیطى یا عدالتجویانهاى در حوزه ارتباط میان انسان و محیطزیست هستند كه معمولا داراى بار معنایى و اهداف مشابهیاند. با توجه به كاهش ذخایر انرژیهای فسیلی، در رویکرد شهر سبز، طراحی به گونهای انجام میشود كه نحوه برخورد با منابع انرژی و اثرات ناشی از مصرف آن، به درستی تعریف شود و در شرایطی که ۷۵ درصد مصرف انرژی جهان را شهرنشینان بر عهده دارند، شهرهای سبز باید با نگاه به آینده شهر، نیازهای روزمره شهرنشینان را تامین کنند و به حالت بهینه درآورند.

مشکلات روز افزون زیست محیطی در این کره خاکی که بر آن ساکنیم، توجه دوباره بر شهرهای پایدار به عنوان فضاهایی با چارچوب زیستمحیطی، را به متولیان شهرها و معماران و شهرسازان بازگرداند. شهر سبز به عنوان یکی از فرمهای شهری پایدار که با رویکردی نو بر زمینههای زیست محیطی و خودآگاهی شهروندان تاکید دارد، اولین گامهای خود را در راستای معرفی شاخصهای زیست محیطی، به منظور ارزیابی عملکرد و اثرات زیست محیطی برای دستیابی به شهری پایدارتر و تبدیل شدن یک «شهر خاکستری» به «شهر سبز» برمیدارد. میدانیم که تهران یکی از شهرهای خاکستری است و آلودگی آن خصوصا در نیمه دوم هر سال، به یکی از موضوعات جدی زندگی اجتماعی مردم تبدیل میشود و لازم است که تجارب جهانی را برای عبور از شهر خاکستری تهران و حرکت به سوی شهری سبز مرور کنیم.

بر همین اساس، بررسی مفهوم توسعه پایدار شهری و نمود آن در اصول طراحی فرم های شهری پایدار، با تاکید بر شهر سبز به عنوان نمونهای از یک شهر زیستمحیطی اهمیت دارد. در ادامه شاخصها و راهکارهایی نیز برای حرکت به سوی یک شهر سبز و پایدار معرفی میشود.

توسعه پایدار و شهر پایدار

توسعه پایدار رویکردی است که امروزه تمام کشورها، در سراسر جهان، خواه از نظر اقتصادی، اجتماعی یا زیست محیطی به کار میبرند و روشی برای مبارزه با مسائل شهرنشینی به ویژه در مناطق شهری است.

مبانی نظری برنامهریزی «شهر پایدار» مبتنی بر حفاظت از اراضی، الگوی توسعه پایدار شهری، زیربنای مفید، تجدیدنظر در فرم شهرها، کنترل رشد، صرفهجویی در انرژی ساختمانی، تراکم متعادل، تغییر در کاربریها، حفظ فرهنگ، سنت و ارزشها، رویآوری به مصالح و هنرهای بومی، طراحی بر مبنای عابرپیاده، استفاده از دوچرخه، استفاده کاراتر از زمین، استفاده بیشتر از اراضی درون شهر و بافتهای خالی، استفاده مجدد از بناهای قدیمی، احیای اراضی تخریب شده، دوری از مکانهای آسیبپذیر، پایداری مسکن، توجه به شبکهای پیوسته از فضاهای سبز محلهای و ناحیهای در شهر و ایجاد باغچههای شهری است. این نظریه تلفیقی از مکتب طبیعتگرایی و توسعه پایدار و فرهنگگرایی با استحکام مبتنی بر تکنولوژی و سازههای قوی را پیشنهاد میکند. میتوان گفت که اصول توسعه پایدار به طور خلاصه شامل موارد زیر است:

•توجه به استفاده از منابع تجدیدپذیر مثل انرژی خورشید و باد

• استفاده کمتر از انرژیهای تجدیدناپذیر و آلوده کننده مثل سوختهای فسیلی

•توجه به نسلهای آینده

• توجه به محیط زیست و کاهش آلودگی آن و نیز توجه به چرخههای زیست محیطی

شهر پایدار از نظر زیستمحیطی شهری است که کمترین مصرف انرژیهای تجدیدناپذیر، حداقل ضایعات و کمترین تاثیر مخرب بر محیطزیست را داشته و بتواند در دهههای آتی نیز کارکرد فعلی خود را به سوی پایداری بیشتر حفظ کند.

موضوعات مرتبط: از خاکستری به سبز ابتکارات سبز...